Worden wie je wilt zijn

Worden wie je wilt zijn.

Lange tijd heb ik gedacht dat jezelf veranderen vooral een kwestie van lange adem was. Van twee stappen vooruit en dan weer een fikse pas terug. Iets waarbij je al bij voorbaat de moed in de schoenen voelde zakken. Totdat ik in aanraking kwam met het Ontologisch Coachen en ontdekte dat veranderen gemakkelijker is dan ik dacht. Durven twijfelen aan je persoonlijke overtuigingen en het nemen van een beslissing vormen de sleutel. 

De ontologie of zijnsleer is de filosofische studie naar het wezen van de mens en de dingen. Vanuit verschillende disciplines zoals bijvoorbeeld de biologie, sociologie, maar bijvoorbeeld ook de informatica wordt bestudeerd hoe de mens fundamenteel in elkaar steekt, hoe deze tot beslissingen komt en waarom de mens doet wat hij/zij doet. Het hiervan afgeleide ontologisch coachen helpt mensen inzicht te krijgen hun manier van zijn en de implicaties die dat heeft op hun leven en werk.

Dit menszijn is voor ieder persoon volstrekt uniek en is gevormd door de overtuigingen die iemand in de loop van zijn leven ontwikkelt. Deze overtuigingen nestelen zich niet alleen in gedachten en woordgebruik (taal), maar ook in emotie en lichaam. Door zaken als opvoeding, omgeving en bepalende gebeurtenissen in ons leven, ontwikkelen we een eigen kijk op en interpretatie van de de wereld om ons heen en de gebeurtenissen die daar plaats vinden. Dit heet binnen het ontologisch coachen de observator en deze bepaalt niet alleen hoe we situaties en gebeurtenissen in ons leven beoordelen maar indirect ook hoe we daarop reageren en welke resultaten we daarmee bereiken. Zijn overtuigingen expansief (“ik heb dat nog nooit gedaan, maar heb er vertrouwen in dat het me wel lukt”), creëren ze nieuwe gedragsopties, maar zijn ze belemmerend (“het gaat altijd mis als ik iets doe wat ik nog nooit eerder heb gedaan”) beperken ze juist de mogelijkheden om effectief met situaties om te gaan.

Mensen komen met allerlei persoonlijke en professionele vragen bij een ontologisch coach. Dat kan een probleem of dilemma zijn, een ingewikkelde situatie maar bijvoorbeeld ook een wens of onvervuld verlangen. Gezamenlijk onderzoeken coach en coachée de kijk van de coachée op de situatie en de persoonlijke oordelen en overtuigingen die daarbij een rol spelen. Deze oordelen en overtuigingen zijn vaak al lang geleden ontstaan naar aanleiding van een bepaalde gebeurtenis en de coachée zal gevraagd worden voor zichzelf na te gaan of zij nog steeds effectief en behulpzaam zijn of juist belemmerend. Dit onderzoek richt zich niet alleen op de taal, de gedachten en woordgebruik van de coachée, maar ook op de twee andere manieren waarop een mens uitdrukking kan geven aan zijn bestaan: emotie en lichaam. De overtuiging van de persoon uit het voorbeeld is namelijk niet alleen geworteld in gedachten en woordgebruik (“het gaat altijd mis als ik iets doe wat ik nog nooit eerder heb gedaan”), maar ook in emotie (lijdzaamheid, resignatie) en lichaamshouding (schouder naar beneden, rug licht gekromd, blik naar beneden).

In veel gevallen blijkt dat de specifieke kijk van de coachée op de kwestie niet op zichzelf staat, maar dat een zelfde soort reactie wordt gekozen in vergelijkbare situaties in verschillende domeinen van het leven. Als iemand bijvoorbeeld agressief reageert en ruzie zoekt met anderen als hij bekritiseerd wordt, zal diezelfde reactie zichtbaar zijn op het werk, binnen zijn relatie of binnen een vriendengroep.  Deze specifieke combinatie van reageren in taal, emotie en lichaam noemen we een ontologisch patroon.

Het inzicht van de coachée in de achterliggende overtuigingen en het ontologische patroon, creëert automatisch de ruimte voor een andere kijk en interpretatie van de situatie en voor gedragsalternatieven om de situatie effectief op te lossen, die daarvoor niet zichtbaar of opportuun waren. Toch is het inzicht alleen niet genoeg voor een duurzame verandering. Dagelijks doen we dingen waarvan we heel goed weten dat die niet goed voor ons zijn, zoals roken, ongezond eten en te weinig bewegen. Wat nog mist is het nemen van de beslissing om iets op een andere manier te doen.

Om de coachée hierbij te helpen, gebruikt de ontologisch coach de expansie, een onuitputtelijke gereedschapskist vol oefeningen en werkvormen die erop gericht zijn de coachée meer ruimte te laten creëren en ervaren voor andere en meer effectieve gedragsalternatieven. Deze expansie kan bestaan uit specifieke ontologische oefeningen, maar feitelijk kunnen alle werkvormen van nut zijn die zich richten het verruimen van de gedragsmogelijkheden op het vlak van taal, emotie en lichaam. Ontologisch coachen laat zich daarom ook prima combineren met zaken als NLP, rationeel-emotioneel werken, meditatie, ademhalingsoefeningen of vormen van lichaamswerk om er maar eens een paar te noemen.

De expansie faciliteert de coachée om de belemmerende overtuigingen die jarenlang in gedachten, emoties en lichaam verankerd lagen, te doorbreken en de beslissing te nemen het voortaan anders te doen. Hiermee verandert de coachee niet alleen de manier waarop hij de kwestie aanpakt, maar verandert ook zijn mens-zijn. Een vrouw die bijvoorbeeld altijd veel moeite had haar grenzen te respecteren vanwege een groot ontzag voor autoriteit, kan besluiten “nee” te zeggen tegen haar vader of leidinggevende en daarmee de persoon die zij is, haar mens-zijn duurzaam transformeren. 

Ik weet uit persoonlijke ervaring dat het gemakkelijker gezegd dan gedaan is, maar veranderen is uiteindelijk niet moeilijker dan je persoonlijke overtuigingen ter discussie durven stellen en de beslissing nemen om de persoon te worden die je wilt zijn.